In maart 1965...
meldde Guevara aan het Cubaanse Ministerie van Industrie...
dat hij naar Camagüey ging om de suikerproductie te controleren.
Enkele dagen later was hij verdwenen. Er deden allerlei geruchten de ronde.
Zelfs z'n vrouw Aleida wist niet waar hij was.
De druk rond z'n verdwijning werd onhoudbaar...
en Fidel Castro besloot om in het openbaar...
een brief van Che voor te lezen.
Cuba 3 oktober 1965
Degene die alle verdiensten bezit...
en alle nodige capaciteiten om de hoogste rang te bekleden...
wordt desondanks niet tot de leden van ons Centraal Comité gerekend.
En daarom kunnen we 't alleen uitleggen...
door deze brief voor te lezen die geschreven werd...
door kameraad Ernesto Guevara.
Een brief waarin alles wordt uitgelegd.
In de brief staat:
Havana, jaar van de landbouw.
Fidel, op dit ogenblik heb ik veel herinneringen:
Onze ontmoeting bij María Antonia, toen je me voorstelde om mee te gaan...
alle spanning van de voorbereidingen...
Op een dag kwamen ze vragen...
wie gewaarschuwd moest worden in geval van ons overlijden...
en die mogelijkheid heeft ons erg geraakt.
We beseften dat 't serieus was...
dat men in een revolutie óf wint óf sterft, als 't een echte revolutie is.
Ik heb m'n plicht vervuld...
die me aan de Cubaanse Revolutie op z'n grondgebied verbond.
Ik neem afscheid van jou...
en van de kameraden, van jouw volk dat het mijne is geworden.
Ik doe officieel afstand van m'n functie als leider van de partij...
van m'n ministerspost, m'n rang van commandant en m'n Cubaans burgerschap.
Andere landen doen een beroep op mijn bescheiden kwaliteiten.
Ik kan doen wat jou werd verboden als Cubaanse leider...
en het is tijd om afscheid te nemen.
Als mijn laatste uur elders aangebroken is...
zal m'n laatste gedachte uitgaan naar dit volk...
en in het bijzonder naar jou.
Eén jaar later
Doe je hoed eens af.
Je lijkt sprekend op je vader.
Heb je het geld?
We kunnen wachten tot 't wat rustiger is.
Als we 't nu niet doen, moeten we nog vijftig jaar wachten.
Nog eens. Eén, twee...
drie.
Aleidita, papa en mama zitten aan het hoofd van de tafel.
Omdat papa er niet is, mag z'n vriend Ramón daar zitten.
Hier. Vier...
en vijf.
Wat doet hij?
Geen idee. Ga kijken wat je broer doet.
Ga kijken wat je broer doet.
Kijk.
Dag 1 - La Paz, Bolivia 3 november 1966
Een afgevaardigde van de OAS?
Ja, de Organisatie van Amerikaanse Staten.
Een ogenblik, alstublieft.
Er is een afgevaardigde van de OAS.
De Organisatie van Amerikaanse Staten?
Laat hem door.
Ga maar door. - Dank u.
Meneer, mag ik uw koffer dragen? - Nee, dat is niet nodig.
Ik maak me zorgen om Monje.
Waarom?
Toen ik hem sprak over de twintig beloofde mannen...
zei hij: 'Welke mannen?', alsof hij van niets wist.
Maak je geen zorgen.
Apolinar.
Serapio.
Hoe oud ben je? - 16.
Op z'n 16e weet een man wat hij wil.
Hallo, ik ben Camba. - Ramón.
Weten jullie wie die man is?
Hij is met jou aangekomen.
De man die je net een hand hebt gegeven, is Che Guevara.
Nee... - Jawel.
Kan ik hem nog 's een hand geven?
Dag 26
Ramón. - Ricardo.
Dit is Coco, Inti's broer. - Weet ik.
De boerderij staat op zijn naam. - Braulio.
Hoe gaat het, man? - Hoe gaat het?
Da's lang geleden, Miguel. - Alles goed?
Hoe was je reis? - Nogal zwaar.
Rolando.
Jij bent Inti?
Het is een eer. - De eer is aan mij.
Ik ben Ramón. Welkom.
Dit is dokter Ernesto Maymura...
van de Boliviaanse communistische partij. Hij heeft in Havana gestudeerd.
Waar heb je stage gelopen? - In Calixto García.
Welkom.
Toen zijn we in slaap gevallen.
Weet je waar we wakker werden?
In de Verenigde Staten. - In New York.
We gingen door de douane met onze Panamese paspoorten.
Alles ging goed, tot we 't bijna verknalden omdat we honger hadden.
Braulio zei: 'We gaan daarheen, daar hebben ze hotdogs.'
Dus wij er naartoe. De verkoper was een Dominicaan.
Het eerste wat hij zei, was: 'Jullie zijn Cubanen.'
Braulio keek hem aan.
Hij verkocht ons de hotdogs zonder nog een woord te zeggen.
Ik heb me vergist en een verkeerde vlucht genomen.
Het was geen vergissing, je hebt iets ontdekt.
Wat heb ik ontdekt?
Dat zelfs een olifant verkleed als mens Bolivia kan binnenkomen.
Da's een goeie.
Bolivia of waar dan ook.
Broer.
We gaan.
Hallo.
Eustaquio. - Welkom. Ik ben Ramón.
Salustio. - Ramón.
Hallo. Ik ben Pedro. - Ramón.
Paco.
Aniceto. - Tuma, dit is Aniceto.
Carlos.
Tuma.
Willy. - Ik ben Chapaco.
Ik heb een paar dagen nodig om jullie namen te onthouden.
In m'n laatste gesprek met Monje zei ik dat wij degenen zijn...
die deze maatschappij kunnen veranderen.
Daarom moet de partij de guerrilla steunen.
Monje had z'n twijfels over de gewapende strijd.
Hij sprak over de liefde voor z'n gezin.
De mensen hier hebben vrouw en kind achtergelaten.
Daarom denk ik dat de partij een gewapende strijd niet steunt...
laat staan Mario Monje.
Daarom vraag ik toestemming om naar La Paz te gaan...
om er de beste mensen van de partij te rekruteren.
We moeten eerst Monje zien, zoals afgesproken.
Anders zou 't ongepast zijn.
De omstandigheden zijn ongunstig voor de strijd die jij wilt.
Mario, overal ter wereld waar mensen worden uitgebuit...
zijn de omstandigheden gunstig.
Wanneer kinderen in de mijnen werken...
waar 50% van de mijnwerkers niet ouder wordt dan 30 jaar.
En wanneer dezelfde mijnwerkers staken voor een beter loon...
en het leger maakt ze af, dan zijn dat de goede omstandigheden, of niet?
Wanneer de kindersterfte de hoogste is van heel Latijns-Amerika...
door gebrek aan ziekenhuizen en medisch zorg...
dan zijn de omstandigheden gunstig.
We hebben één ding geleerd in Cuba:
Een volksopstand die niet gesteund wordt door een gewapende strijd...
heeft geen kans van slagen.
Als de mensen weten dat een vreemdeling de beweging leidt...
zullen ze jullie de rug toekeren.
Jullie zullen als helden sterven...
maar jullie moeten niet hopen op een overwinning.
Dan veranderen we de naam van Bolivia toch?
Simón Bolívar was toch een Venezolaan, nietwaar?
Kameraad Monje, jij en de partij moeten aan het volk uitleggen...
dat Che... dat Ramón...
een Zuid-Amerikaan is, en geen vreemdeling.
Dat is waar. Ramón is als Simón Bolívar.
De partij keurt de gewapende strijd niet goed.
Jullie zijn vrij om eruit te stappen.
En jullie krijgen onze steun als jullie 't doen.
Als jullie blijven, zal de partij jullie loon niet meer betalen.
Als eerste secretaris raad ik jullie aan om met mij te vertrekken.
Bij een mojito mag je de bladeren niet fijnmalen.
Je mag ze niet fijnmalen.
Hoe behandelen ze je?
Kom mee. - Een ogenblikje nog.
En dan moet je 't bedekken. Een half uurtje in de oven.
Ik vergeet nog iets: Op de bechamelsaus doe je kaas.
Excuseer. We moeten praten. - Ga maar.
Alles goed? - Ja.
Waarom heeft Che het kamp verplaatst?
Hij wilde dichter bij Argentinië zitten.
Z'n contacten wachtten op hem in Alto Beni.
De mijnstreek.
Mijnwerkers zijn meer politiek geëngageerd.
Ze steunen ons.
Che had voor zes maanden een trainingsplek nodig...
waar hij niet werd gestoord.
Hoe is de Ñancahuazú-regio?
Het is een heel afgelegen gebied.
Het leven is er zwaar.
In feite, de weinige boeren die er wonen wantrouwen vreemdelingen.
De Sovjets geven Monje geen toestemming om een deal te sluiten.
Nee.
We hebben wat geld dat je naar Bolivia moet brengen.
En we willen ook weten of we nog iets anders moeten opsturen.
We hebben een grot gevonden die we kunnen gebruiken.
Hallo.
Ik heb de mannen gezegd dat ik terugga naar La Paz.
Ik stap uit de partij.
Mijn opdracht...
is afgelopen.
Goed. - De jeep komt vanmiddag.
Je kunt in het kamp op de jeep wachten. - Ik wil alleen zijn.
Ik wacht in het zinken huis. - Goed.
Ik kom op 10 januari terug met m'n beslissing.
Goed, Monje. We zullen er zijn.
Coco, ga Moisés Guevara zoeken. Zeg dat ik 'm wil spreken.
Over enkele dagen vertrekken we voor een training van 20, 25 dagen.
Ik ga naar de mijnen.
Ik kom terug tussen 4 en 14 februari.
Vroeger kan helaas niet. Het is carnaval, de Diablada in Oruro.
Het is moeilijk m'n mannen te verzamelen.
Jij bent onze voornaamste connectie met de buitenwereld.
Je dekmantel moet intact blijven.
Je kunt niet naar het kamp terugkomen.
Er kan een staking zijn in Siglo XX.
En je echtgenoot?
Hoe gaat dat? Is de reis geregeld?
Ik heb ervoor gezorgd dat hij in Bulgarije gaat studeren.
En Barrientos? Wat is er gebeurd?
We hebben contact gehad.
Hoe ging dat?
Ik geloof dat hij me wel mag. Nee, ik weet 't zeker.
Moet ik hem nog eens zien? - Ja.
Tania, als dit alles ontploft, zal jouw werk het verschil maken.
Dag 67
Hier is de proviand. Suiker, eieren, bloem, al het nodige.
Een nieuwe werknemer?
Een Boliviaan? - Ja.
Hoeveel? - Ik hoef geen geld.
Hoeveel krijg je van me? - Nee, we zijn nu buren.
Ik doe dit niet voor het geld.
Ik wil meewerken aan je project.
Ik heb familie in het transport.
U kunt voor alles op mij rekenen.
Oké?
Ga met Tuma naar onze buurman...
en zeg dat we z'n hulp nodig hebben. Geef 'm niet te veel.
We zullen betalen voor wat hij in z'n jeep vervoert, en meer niet.
Tumaini...
Maak hem even bang. Zeg dat hij eraan gaat als hij ons verraadt.
Je rijdt met je jeep naar het dorp om het nodige eten te kopen.
We betalen je goed.
Ja, zoals u wilt.
Goed. - Luister.
Ik moet je nog iets zeggen.
Onder vier ogen, want dit vertel ik alleen aan vrienden.
Wil je wat?
Twee kleine vogels woonden in een boom.
De ene was stil, de andere zat altijd te fluiten.
Op een dag kwam er een jager voorbij.
Hij hoorde 'm fluiten, mikte en schoot 'm neer.
Maar met de stille vogel gebeurde niets.
Hij had z'n leven gered.
Mooi verhaal. - Ja.
Ik vind 't echt heel mooi. Ik heb 't begrepen.
Klootzak...
We zullen zien.
Goeiedag.
Hoe gaat het? - Goeiedag.
Dit ziet er prachtig uit.
Ik zie dat de fabriek goed draait.
Hallo. - Hallo. Kom mee.
Mogen we binnenkomen? Laat me het huis zien.
Ik zie dat jullie 't druk hebben.
Binnenkort.
Ik weet niet wanneer, maar binnenkort staan we tegenover de vijand.
Ons contact met de buitenwereld zal heel beperkt zijn.
Sommigen van ons zullen sterven.
En het is triest een kameraad te zien sterven...
omdat je niets hebt om hem te redden.
Er zal weinig te eten zijn.
Soms zullen we niets te eten hebben.
En alsof dat nog niet genoeg is...
moeten we ook nog het harde klimaat trotseren.
Tegen het einde zullen we menselijk afval zijn.
Dat is alles wat ik kan beloven.
Denk er goed over na.
Jullie kunnen nog terug naar huis.
Daarna is 't te laat.
Tot slot...
wil ik nog eens herhalen...
wat ik tegen Monje zei.
Ik ben er al.
Ik ga hier alleen weg als ik dood ben.
Ik sta aan de kant van de blijvers, tot de overwinning.
Hoeveel maïs kunt u ons verkopen?
We hebben zelf niet genoeg.
Verkoop ons dan een varken.
Het zijn nog biggetjes. Hoe kan ik die verkopen?
En ze zijn van m'n vrouw.
Hoeveel voor uw varken, mevrouw?
Ik verkoop ze niet, ze zijn nog te klein.
Ik geef er 30.000 boliviano voor.
Ik weet 't niet...
40.000?
Moeten we ze verkopen of niet? Verkopen of niet?
Ik maak er 50.000 van, oké? - Goed.
In welke omstandigheden leven ze?
Heel slechte omstandigheden.
Hebben ze kinderen? - Ja, zes.
Op blote voeten, vol met teken.
Eén van de jongens heeft een ontstoken oog.
Hoe oud is de boer?
40, 50 jaar, schat ik.
Ik denk dat hij wat ouder is.
Hoe reageerde hij toen je het geld aanbood?
Z'n ogen fonkelden toen hij het geld zag.
Hallo.
Dag, Honorato.
Kom, ik moet u spreken.
We willen scholen voor uw kinderen, en ziekenhuizen om ze in te verzorgen.
En wegen, zodat u uw producten kunt verkopen.
Wilt u dat niet?
Ja, dat zou goed zijn...
Maar daarvoor moet u ons helpen.
Twee... en drie.
Kijk.
Je bent een flinke jongen.
Moge God u belonen. Moge God u belonen.
We gaan.
Tot ziens, mevrouw. - Tot ziens.
Moge God u belonen. - Bedankt.
Dag 100
Wat doen jullie?
Dat is voor de groep.
Niemand neemt daarvan zonder toestemming. Is dat duidelijk?
Jullie kennen het reglement nog niet, maar alles is van de groep hier.
Maar we hebben honger.
We hebben allemaal honger.
Eén blik is een ontbijt voor zes personen.
Er ontbreekt er één.
Ik heb geen radioverbinding met het kamp. Ik ga terug.
Nee, jongen. Jij gaat nergens heen.
Blijf hier tot 6 uur, daarna kun je Ramón op de hoogte stellen.
Ik ga nu 't nog licht is.
Hé, het is een bevel.
Blijf hier tot 6 uur.
Ik ga. - Jij gaat nergens heen.
Ik ga wel, verdomme!
Dan zul je door mijn machete heen moeten!
Wat heb jij? - Miguel...
Wat gebeurt hier?
Miguel, kijk me aan. Jullie zijn kameraden.
Hij moet de bevelen opvolgen. - Genoeg.
Miguel, je moet leren jezelf te beheersen...
en met respect bevelen te geven, als een leider.
Hier mag je niemand bedreigen of slaan.
Dat is niet toegestaan in de guerrilla.
Dat weet jij beter dan wie ook.
En jij...
jij hebt gelogen.
Miguel heeft je niet met de machete geslagen. Zelfs niet aangeraakt.
Het enige wat we hier niet tolereren, is een leugenaar.
Nog zo'n incident, Pacho...
en ik stuur je naar Cuba wegens oneervol gedrag.
Zulke incidenten ondermijnen het moreel en de strijdlust...
niet alleen die van jou of van jou, maar van de hele groep.
Als je je zwak of moedeloos voelt...
moet je niet terugvallen op zulke gewoontes...
maar met de afgevaardigden praten: Inti, Rolando of mijzelf.
Wij zullen hem vreedzaam wegsturen.
We zijn niet gekomen om te werken. We willen een geweer hebben.
Luister goed.
Ramón zou nu in Cuba bij z'n gezin kunnen zijn.
Met veel wagens en al het comfort dat hij nodig heeft.
Maar hij is hier omdat hij jullie leven wil verbeteren,
zodat je kinderen leren lezen en schrijven.
Ik ben maar een bakker. En m'n hele leven slaaf geweest.
Maar op een dag zal ik vrij zijn.
Dag 113
Rust maar wat, we vertrekken bij zonsopgang.
Blijven we hier niet? - Nee, geduld.
Jullie zijn veiliger in een ander kamp.
Zijn er problemen?
Een buurman denkt dat we cocaïne maken.
De politie is al twee keer geweest.
Wanneer heb je Ramón voor het laatst gesproken?
Meer dan een week geleden.
We hebben geen contact meer met de groep.
Moisés. Hallo.
Wie heb je meegebracht?
Contacten uit Argentinië en Frankrijk. Chino komt uit Peru.
Ga je terug naar Camiri? - Ik moet eerst Ramón spreken.
Monje en de partij bemoeien zich met alles.
Ze overtuigden zelfs de laatste Bolivianen die in Cuba trainden...
om zich niet bij ons aan te sluiten.
Luister... luister.
Blijf uit de buurt van haar hangmat.
Wie haar aanraakt, wordt zwaar gestraft.
Luister, Arturo.
Dit zijn Bolivianen, en ze willen vechten.
Behandel ze met respect.
Ik heb twee vrijwilligers nodig om te jagen, en ik dacht aan jullie.
Breng iets goeds mee, want de voorraad slinkt.
Ben je gek?
Hier krijgen we geld voor.
Het eiland Cuba
Dat klinkt als een vliegtuig.
Een vliegtuig.
Kom, Ramón.
Verberg je.
Ze hebben twee deserteurs van Moisés' groep opgepakt...
en die hebben gepraat. Er zitten soldaten in het zinken huis.
Tania's jeep en een ezel zijn weg.
Wie gaf bevel tot verplaatsing? - Antonio.
Zeg hem dat we met kogels kunnen winnen.
Het hele kamp moet terug. - Oké.
Rolando...
Ga een hinderlaag opzetten.
Wat lag er in de jeep?
Een paar opnames van speeches van Fidel.
De jeep leidt hen naar het hotel.
Het hotel leidt hen naar je appartement...
en je appartement leidt ze naar alles.
Ik kon niemand vertrouwen.
Elke keer als ik belde, hingen ze op. Daarom...
Ik had je uitdrukkelijk verboden om hier terug te komen.
Vijf jaar werk verloren.
Vijf jaar, Tania.
Geef me je geweer.
Jij en je bezoekers vertrekken zo snel mogelijk.
Dag 141
Niet schieten!
We geven ons over!
Mijn oversten zijn laf en vertellen ons niks.
Rustig. - Ik wou hier niet zijn, ik zweer het.
Rustig.
Dood me niet, alsjeblieft.
Rustig. - Dood me niet.
Ik heb reuma, ik zweer het. En een zwak hart.
Geloof majoor Plata niet, dat is een leugenaar.
Hij verkoopt ons eten en houdt het geld.
Hij slaat de mensen. Kijk hem nou 's huilen.
Hij is een lafaard.
Wat moeten we met 'm doen?
Maak 'm af.
Ja, maak 'm af.
Leg hem op z'n zij.
Heb je iets gegeven tegen de pijn?
Nog niet.
Geef hem wat morfine.
We hebben ons geëngageerd in een strijd...
waarin we, of 't je bevalt of niet, soms moeten doden...
of zelf gedood kunnen worden...
omdat we vechten voor de vrijheid van Bolivia.
Jullie kunnen gaan.
Ik ga niet terug. Ik verlaat het leger.
We hopen je snel terug te zien.
We hebben meer wapens en munitie zoals die van jullie nodig.
Leve het vrije Bolivia! - Leve het Nationale Vrijheidsleger.
Niemand wilde blijven.
Dat heeft tijd nodig.
Dag 159 La Paz
Dit is een nationale noodsituatie.
Laten de VS Castro een nieuwe revolutie ontketenen in Bolivia...
in het hart van Zuid-Amerika?
De bedreiging omvat drie factoren.
Een: De acties van de guerrillastrijders.
Twee: Het onvermogen op alle niveaus om te vechten tegen de guerillastrijders.
Drie: De mogelijkheid dat de bevolking onverschillig wordt voor de situatie.
Dat bedoel ik.
Stel dat Che Guevara hier is?
Niemand mag dat te weten komen.
Volgens onze informatie is Guevara nog altijd in Congo.
Guevara doet er niet toe, als jullie de pers en de boeren controleren.
Zij zijn belangrijk.
Zij weten waar de guerrillero's zitten.
U moet een speciale eenheid oprichten om de bedreiging aan te pakken.
Rekruteer ze bij het Boliviaanse leger...
en beperk hun acties tot het gevechtsterrein.
Wie gaat ze trainen?
Onze mannen leiden dit soort operaties in Vietnam.
Ze kunnen met uw mensen werken.
Nee. Als je nu vertrekt, pakken ze je op.
Wacht tot we naar het noorden gaan.
Naar het noorden? - Ja.
Dan kunnen we jullie laten gaan aan de Cochabamba-weg.
Dat is geen goed idee. Dat kan twee of drie maanden duren.
Ciro, we zijn in oorlog.
Geef me een gids. Met een gids red ik me wel.
In deze omstandigheden kan ik je niemand geven.
Ik zal over een alternatief denken.
Maar de groep moet bij elkaar blijven.
Ramón, je boeken zijn doorweekt.
Leg ze op de rotsen te drogen.
Arturo.
Water in de radio, alles is verroest.
Werkt hij niet meer?
Hij ontvangt wel, maar zendt niet. - Verdomme.
Nu zitten we echt in de stront.
Nog niet.
De bezoekers kunnen berichten doorgeven.
Het leger zegt dat jullie communisten en atheïsten zijn...
en voor de staat werken.
Dat jullie vrouwen verkrachten, families verwoesten...
mensen doden die ongehoorzaam zijn...
en dat jullie slaven van ons willen maken.
En welke vrijheid hebt u?
Ik kan doen wat ik wil. - Luister.
Dat zijn allemaal leugens. We doen niemand kwaad.
We willen wat eten kopen, dat is alles.
Maar ik heb niks. Alleen dit.
Hoeveel vraag je ervoor?
Wat jullie hebben. Neem maar mee.
Ik blijf als u mij nodig heeft.
Voorlopig heb ik boeren nodig.
Je kunt beter naar Frankrijk gaan.
Zet een promotienetwerk op, zodat ze ons geld, medicijnen en radio's sturen.
Je moet ook wat berichten naar Cuba brengen.
Ik schrijf naar Sartre en Bertrand Russell...
om een wereldwijde inzameling te organiseren...
voor de Boliviaanse vrijheidsbeweging.
Maak je geen zorgen.
Als je beter bent, kun je weg.
Ik maak me geen zorgen.
Tumaini...
Hier, dit is voor jou. Om je te beschermen.
Ik ga naar het zuiden met de voorhoede en laat de bezoekers in Muyupampa.
Blijf bij de zieken tot we terug zijn.
Hoe lang blijven jullie weg? - Een dag of drie.
Rolando, jij en Loro gaan Benigno en Miguel vervangen.
Ramón...
Er is niemand in het huis.
Leg het geld dan neer met een briefje.
Neem alles mee, we zijn weg.
Loro is nergens te bekennen.
Dit hebben ze me gegeven, kapitein.
En waarvoor?
Zijn er winkels hier?
Ze namen m'n varkens en m'n maïs mee.
Je hebt ze geholpen, en zij hebben je betaald.
Jij gaat ons helpen ze uit te schakelen, anders...
En nu steelt u mijn kippen.
Luister, idioot... Luister goed.
Waarschuw ons onmiddellijk als de guerrillero's terugkomen.
Jij hebt een goed hart.
Je gaat dat doen.
Alejandro. - Aangenaam.
Kapitein Mitchell, m'n tweede officier. - Aangenaam.
Dankzij ons zijn de Bolivianen binnenkort even goed als onze speciale eenheden.
Ze krijgen een opleiding in wapens, communicatie en inlichtingen.
En in politiek, zodat ze de waarde van de operatie snappen.
We hebben de beste helikopterpiloten.
Hoelang hebt u nodig? - Vijf maanden.
Goeiedag.
Ik wil alleen een reportage maken over de guerrilla in Bolivia...
om de geruchten van het Boliviaanse leger te bevestigen...
die beweren dat Che Guevara de leider van de groep is...
en dat er een vrouw bij hem is.
Hij is een Trojaans paard.
Geen van de Cubanen praat met 'm.
Wat is er, Darío? - Het eten is klaar.
Dien maar op. De kinderen eerst.
Komt u uit Paraguay? - Paraguay?
Nee, ik kom uit Oruro.
Oké, kinderen, na het eten moeten jullie weg. Begrepen?
Nee, we krijgen nog geld van deze gringo.
Hoeveel moet hij jullie geven?
50 peso.
Ik heb de Engelsman gesproken over een manier om te vertrekken.
Hij zegt dat het leger hem kent in Camiri.
Op die manier kunnen we weg.
Het is jullie beslissing.
Met onze papieren kunnen we voor journalisten doorgaan.
Inti neemt jullie mee tot aan de weg naar Camiri.
Ga niet door Muyupampa.
Laat je niet gevangen nemen. Als 't toch gebeurt...
ontken dan mijn aanwezigheid hier en die van de Cubanen...
op elk moment en tegen elke prijs.
Heb je een sigaret?
Nee. - Verdomme.
Waarom rook je niet? Roken is heerlijk.
Ik heb wel wat tabak. - Bedankt, man.
Bedankt. - Waar zijn de Cubanen?
Ze moeten... - Darío, kom hier.
Ik zei dat je niet met 'm mocht praten. Wat zei hij?
Niets. Ik vroeg of hij een sigaret had.
Loop achter mij aan.
Dag 169 Muyupampa
Halt.
Rugzakken af en laat je papieren zien.
Leg ze op de grond.
De Fransman heet Régis Debray.
Hij doet zich voor als een marxistische journalist.
Hij is vaak in Cuba en een vriend van Fidel Castro.
De Argentijn heet Ciro Bustos, schilder en schrijver.
Hij verzamelde in 1963 geld voor de lokale guerrillero's...
geleid door die Jorge Massetti.
Massetti werd in 1964 gedood door de Argentijnse politie.
Twee huurlingen, een Fransman en een Argentijn...
werden gedood tijdens een treffen met het leger in Vaca Guzmán.
Vaca Guzmán, dat is in Muyupampa.
Als dat waar is, zetten we 't ze betaald.
De drie zijn opgepakt en naar Camiri gebracht.
Wie zei dat? - We hebben een auto aangehouden...
uit Muyupampa, met twee mannen erin. Die vertelden dat.
Ze willen de leider spreken. Ze hebben ons snoep gegeven.
Inti, hebben ze jou gezien? - Nee.
Veel van jullie zijn geen Bolivianen.
Daarom vertrouwen de mensen jullie niet.
Maar ze vertrouwen jullie wel.
Ze hebben ons gevraagd met jullie te praten.
Zeg ze dat ons leger open staat voor iedereen die wil vechten...
en dat ze hier moeten zijn.
Nee, ze verwerpen elke vorm van geweld.
Dus de machthebbers mogen geweld gebruiken om ons te onderdrukken...
maar wij mogen niet vechten voor vrijheid?
Ze willen jullie hier niet.
U mag hun levens niet verwoesten.
U krijgt vrede in Muyupampa...
maar breng ons om 18.00 uur een truck met eten en medicijnen.
Aan de boerderij van Nemesio. We betalen voor alles.
Daarna gaan we weg, dat beloof ik u.
Oké.
Laat me 's kijken. Doe je mond open.
Ze zullen Bustos en Debray martelen en alles te weten komen.
Ramón, ik vind dat je je naam moet veranderen.
Dat is geen slecht idee.
Vliegtuig. Naar de schuilplaats!
Zoek dekking!
Rennen!
De meesten van deze mannen zijn Cubanen.
Laat dat duidelijk zijn.
Dit is een invasie van ons grondgebied, gesteund door Castro.
Een communistisch complot...
om een democratisch gekozen regering omver te werpen.
President Barrientos, en de Amerikanen?
Zijn er militaire adviseurs van de VS?
De VS hebben alleen vliegtuigen en helikopters gestuurd.
Is dat hun reactie op het guerrillagevaar?
Ons leger is prima in staat om de situatie aan te pakken.
Voor de guerrillero's is 't bijna afgelopen.
Is Che Guevara de leider van de groep?
Ik zeg 't maar één keer. Che Guevara is niet in Bolivia.
Dag 219
Fernando...
De mijnwerkers dreigen met een staking.
Waar? - In Catavi, Siglo XX.
De mijnwerkers gaan staken.
De mijnwerkers hebben 50 boliviano van hun loon aan ons gegeven.
Voor hen is dat een fortuin.
Arturo, ga naar Miguel naar de hinderlaag en vervang Pablito.
Ik zou door Bolivia gaan zonder één schot te lossen.
Goed.
De situatie loopt uit de hand.
De paus en de Gaulle oefenen druk uit.
Leden van onze coalitie keuren de staking en zelfs de rebellie goed.
We moeten 't weer onder controle krijgen.
Wat stelt u voor?
Vertel over Guevara.
Kondig de noodtoestand af en treed streng op tegen de mijnwerkers.
Sluit de grenzen en kondig de oorlogstoestand af.
En de guerrillastrijders?
Uw grootste probleem is het gebrek aan coördinatie tussen uw troepen.
Daar ben ik 't mee eens.
Wat stelt u voor?
Verdeel de regio in drie zones.
Omsingel elke zone, blokkeer de bevoorrading...
en maak alle rebellen af.
Enkele minuten geleden bracht Radio Argentina het nieuws...
van het bloedbad in de mijnen, waarbij 87 mijnwerkers werden gedood.
Hun familie en collega's betreuren de overledenen.
Wat wordt er gezegd op de Boliviaanse radio?
Hetzelfde.
Ze bevestigen het gevecht, maar zwijgen over het dodental.
Ze hebben Pombo geraakt.
Ze hadden ons bijna.
Wat is er?
Geef me wat water.
Het ergste is voorbij.
Hij vroeg of je z'n horloge aan z'n zoon kunt geven.
Joaquín...
We kunnen niet in cirkels blijven lopen. Het krioelt hier van de soldaten.
We moesten van Ramón in deze zone blijven.
Dat was vóór het leger ons kamp vernielde.
We hebben geen eten meer, niets.
Als Ramón zou terugkomen, zou hij er al zijn.
Hoe kunnen we hem vinden als we weggaan?
Als Ramón er niet is, is dat omdat het leger 't verhindert.
Laten we de weg naar de Río Grande zoeken.
We hebben evenveel kans om Ramón daar terug te vinden...
als wanneer we hier blijven.
Dag 270
Goedemorgen, mevrouw. Kunt u me wat melk verkopen?
Ricardo, wat is er?
Zwijg en geef me je veldfles. - Idioot.
Ademhalen. - Hou nu je adem in.
Verdomme. - Rustig.
Ademhalen.
Hoe lang gaan we ze nog zoeken?
Tot we ze vinden.
Daar ben ik 't mee eens, maar ik denk dat we verder afdwalen.
We moeten contact opnemen met de hoofdstad.
We zitten in een impasse.
Hoeveel moeten er nog sterven om de andere groep te vinden?
Chapaco, als jij verdwaald was, zouden we hetzelfde doen.
Niemand laat een kameraad in de steek.
Is dat duidelijk?
We gaan.
Dag 280
Excuseer, Fernando...
Maar de mannen zijn uitgehongerd...
en we hebben niks voor ze, of voor de dieren.
Ze eten de schors van de bomen.
Wat moet ik doen? - Slacht een paard.
Ik geef je nog een injectie.
Fernando, als je 't goed vindt...
Ik...
Ik denk dat ik terug naar het kamp kan...
om uw medicijnen te halen.
Wat wil je?
Dat ik de groep opnieuw opdeel?
Dat doe ik niet.
En ik ga zeker niet iemands leven riskeren voor mijn welzijn.
We zitten in een moeilijke situatie.
Het is waar dat we allemaal fouten hebben gemaakt.
Maar ik heb de grootste fout gemaakt...
omdat ik m'n medicijnen niet heb meegenomen.
Deze strijd geeft ons de kans...
om echte revolutionairen te worden...
het hoogste niveau van de mensheid.
Om mannen te worden in de zuiverste betekenis van het woord.
Te oud om te leren.
Als het wiel bergafwaarts rolt, moet je 't laten rollen.
Kom, we gaan naar boven.
Kom mee.
Kom! - Nee, ik kan ze wel tegenhouden.
Ga maar.
Klootzakken!
Er zou drie uur hevig gevochten zijn in Monteagudo...
tussen de guerrillero's en de derde divisie.
Geen slachtoffers bij het leger.
Monteagudo ligt hier.
Er zou één guerrillero gedood zijn, Antonio Fernández uit Tarata.
Pombo, ik denk dat dat Pedro is. Die komt uit Tarata.
Monteagudo ligt hier.
Waar precies? - Ten zuiden van Ñancahuazú.
Van hieruit opereren Joaquín en z'n groep.
Het is dus mogelijk. - We zijn in de buurt.
Goedemiddag, meneer. - Goedemiddag.
Ik zal uw huis moeten doorzoeken.
Goeiemiddag.
Dag, mevrouw.
Goeiemiddag.
Maak u geen zorgen, we doen jullie niets.
Wie is die man?
Ga zitten. - Nee, bedankt.
Wie is die man?
Een vriend. - Is hij oké?
Hebt u het leger hier gezien?
Een buurman. Hij heeft koorts.
We hebben een dokter bij ons.
We zullen hem meebrengen als we terugkomen.
Begrijp je?
We moeten de rivier oversteken.
U kent deze streek, u moet ons helpen.
Ga wat eten zoeken. Hier is wat geld.
Jullie zijn met zeven man, hè? - Acht, met die vrouw erbij.
Hoe weet u dat we met zeven man zijn?
Ik hou iedereen op. Ik weet niet of ik nog verder kan.
Tuurlijk wel, Tania.
Over twee dagen zijn we terug.
Vergeet niet een plek te zoeken waar we de rivier over kunnen.
Pombo, ik moet Fernando spreken.
Fernando slaapt. Hij heeft een astma-aanval gehad.
Hij heeft al genoeg zorgen vandaag.
Laat hem rusten.
Inti, wat is er?
Vooruit, ga er maar heen.
U moet met Camba en Chapaco praten.
Camba zegt dat hij lichamelijk uitgeput is en niet verder kan.
Hij ziet het nut van de strijd niet meer.
Ik heb al met Inti gesproken.
Fernando, ik ben ziek...
en ik denk niet...
Je kunt niet weg voordat we Joaquíns groep vinden.
Als ze je gevangen nemen, breng je niet alleen jezelf...
maar de hele groep in gevaar.
Luister, Camba.
Om hier te overleven, om te triomferen, moet je leven alsof je al dood bent.
Ik heb nooit tegen Inti gezegd dat ik wil opgeven.
Opgeven is voor lafaards.
Ik heb gezegd dat ik over een jaar naar huis wil.
Kom 's kijken.
Zeg 's...
waar ze precies gaan oversteken.
Ik laat ze hier oversteken, kapitein.
Goed.
Doe dit witte hemd aan, zodat we niet op jou schieten.
Ga naar huis en blijf daar tot de guerrillero's terugkomen...
anders krijgen ze argwaan.
Dag 302
Vuur!
Het Boliviaanse leger meldt een gevecht met de rebellen...
in Vado del Yeso. Tien rebellen zouden gedood zijn.
De enige overlevende, José Carrillo, is een lokale mijnwerker...
die onder bevel stond van een Cubaan, Joaquín Acuña.
Dat zijn praatjes van het leger.
Ze kunnen niet allemaal dood zijn, tenzij ze sliepen tijdens het lopen.
José Carrillo is Paco. Hij is misschien opgepakt.
We gaan.
Het is al 5 uur.
Haar gezicht... - Aangevreten door piranha's.
Ik heb een kist gevraagd. Er is een kerkhof in het dorp.
Meneer de president, als u me toestaat...
Wat doet u met Che als u hem te pakken krijgt?
Persoonlijk vind ik 't Batista's grootste fout...
dat hij Fidel niet heeft gedood toen hij de kans had.
Dag 324 Alto Seco
Elke dag passeert er een vrachtwagen, en de burgemeester...
Zijn naam? - Vidal Aguilar.
Hij is gisteren vertrokken om het leger te waarschuwen.
Een telegram van het leger voor de burgemeester.
Er staat: 'Al uw kosten worden terugbetaald door het leger.'
Inti is bij de echtgenote. Ze hebben een winkel.
Zeg Inti dat we als vergelding alles nemen wat we nodig hebben.
Neem 10 blikken sardienen en deze tomaten.
Dat is voor mijn kinderen.
Mevrouw, mevrouw...
Beste kameraden,
we vechten al zes maanden tegen het leger.
Jullie vragen je af waarom.
We willen een einde maken aan het onrecht.
Aan de verwaarlozing en de ellende waarin de regering haar volk laat leven.
Bijvoorbeeld: Waar is het dichtstbijzijnde hospitaal?
Zo'n 100 kilometer hier vandaan, nietwaar?
Wat als jullie ziek worden?
Je moet een truck betalen tot in Vallegrande...
en daarna betaal je voor het verblijf.
Je gaat naar een zogenaamd openbaar hospitaal...
maar daarvoor moet je eerst betalen.
Waar of niet?
En de medicijnen?
Zelfs voor een aspirientje moet je betalen.
Met andere woorden...
als je kind ziek wordt of sterft omdat je geen geld hebt...
wie bekommert zich dan erom?
Daarom hangt de verbetering van jullie lot af van onze overwinning.
Ja?
Gaan jullie in het dorp vechten?
Nee, we zijn niet van plan om in de dorpen te vechten.
Dag 328 La Higuera
Niets.
Twee varkens en een muilezel.
Vreemd, vind je niet? - Inderdaad.
Waar is Miguel? - Hij zou hier moeten zijn.
Mevrouw...
Niets te zien.
Het is hier doodstil.
Dat riekt naar soldaten.
Het dorp is uitgestorven.
Een oude vrouw zei dat haar kleinzoon gisteren soldaten heeft gezien.
De voorhoede maakt zich klaar om om 13.00 uur naar Jagüey te gaan.
Gehoord? Maak jullie klaar.
Miguel, wees heel voorzichtig.
Neem alle veiligheidsmaatregelen.
Begrepen.
Vertel op. - Fernando...
Ik kan beter hier blijven. Ik kan niet opstaan of urineren.
We laten je niet achter.
Als we in Jagüey aankomen, nemen we een beslissing.
Goeiedag.
Ik kwam 'm tegen op de weg naar Jagüey. Hij komt uit Vallegrande.
Waar brengt u die spullen heen?
Naar Picacho, meneer. Ik verkoop gedroogd vlees en kaas.
Pombo...
Voor m'n gezin. - Hebt u het leger gezien?
Nee, ik heb het leger niet gezien.
Hij is veel te nerveus. - Blijf waakzaam.
Ga naar de anderen. Blijf alert.
Weet u zeker dat u het leger niet hebt gezien?
Ik heb het leger niet gezien.
Goed.
U kunt gaan. Pombo, begeleid hem.
Dank u, meneer.
Hoeveel steentjes heb je in je schoen? Al de tweede keer dat je daarvoor stopt.
Pacho, daarlangs. Darío, ga daarheen.
Willy, ga met ze mee.
Snel.
Antonio... - Chapaco, kom.
Urbano, naar de omheining. Vooruit.
Terugtrekken. Iedereen naar beneden!
Ik dek je. - Naar beneden!
Chino, wat is er? - Ik ben m'n bril kwijt.
Ze maken je af. Hier is hij.
Coco, Julio en Miguel zijn dood. - Vlug!
Camba, hierlangs. Camba!
Camba, wat doe je?
Vooruit.
Wat is er gebeurd?
Miguel, Coco en je broer zijn dood.
Ik probeerde ze te redden...
maar het is me niet gelukt.
Het spijt me.
Dit is Che's voorhoede.
Is hij in de buurt?
Je moet de tweede divisie rangers laten komen.
Hun training is nog niet voltooid.
Je zult alle mannen nodig hebben.
Dag 340 Ravijn van de Yuro
Benigno...
Fernando wil dat je stopt.
Wacht.
Laat je wond 's zien. - Het gaat wel. Het is niets.
Hier.
Vertel op, Fernando.
Ga met Benigno op verkenning.
Eens zien of we een plek vinden waar we de dag ongezien kunnen doorbrengen.
Een bericht van onderluitenant Huerta.
Een boer heeft rebellen gezien op weg naar het Yuro-ravijn.
Zeg dat we eraan komen. - Oké.
Kijk.
Dat is vast een boer op weg naar Pucará.
Hoeveel zijn er? - Meer dan een bataljon.
Maar ze komen samen? - Op twee of drie meter van elkaar.
Willy, ga Ñato en Urbano zoeken.
Arturo, ga Darío en Aniceto halen.
Fernando...
Het linker ravijn komt uit op een huis dat bezet is door het leger.
Het middelste ravijn heeft geen uitgang. - Dit is het diepste ravijn.
500 meter van hier tot de berg.
En er is ook een boom die als uitkijkpost kan dienen.
Ga er direct heen.
Benigno, wees alert. Zoek een plek voor vannacht.
Goed. - Wees voorzichtig.
We wachten hier tot 21:00 uur.
Degenen die er dan niet zijn, moeten zelf afdalen tot aan de Río Grande...
en dan tot aan de monding van de Santa Elena.
Daar wachten we twee dagen.
Pacho en Willy, jullie nemen deze positie hier.
Antonio, Arturo...
Naar dit ravijn.
Je schiet pas als zij schieten.
Als je schoten hoort, verzeker je er dan eerst van dat je gezien bent.
Dat ze niet in het wilde weg schieten.
Begrepen? Vooruit.
Ga met Darío mee en versterk Benigno's positie.
Laat hem niet in slaap vallen.
We hebben al voor hetere vuren gestaan.
Er zijn drie ravijnen: La Tusca, San Antonio en Yuro.
De guerrillero's kunnen in alledrie zitten.
Doorzoek ze allemaal.
Begin in de hoogste ravijnen.
En als ze proberen te ontsnappen?
Er komt een commandopost waar de ravijnen samenkomen.
Ñato...
Ga Aniceto halen.
Ga samen met Ñato Pombo en Urbano aflossen.
Ze moeten hier naartoe komen.
Wacht even.
Wat is dat?
Urbano...
Ñato maakt onbegrijpelijke signalen.
Hij zegt dat Fernando wil dat we stoppen, of juist naar hem toe komen.
Antonio, gaan we? - Nee, we blijven hier.
Pablito, maak de gewonden klaar om te vertrekken.
Vooruit.
We moeten weg, Urbano!
Pombo, nu. Ik dek je.
Wacht!
Vooruit!
Daar zijn ze. Pombo en Urbano zijn daar.
Hoe voelt u zich?
Goed.
De luitenant heeft 't verbonden.
Waar zijn Willy en Chino?
Hiernaast.
Hoeveel guerrillero's zijn er nog?
Geen idee.
Waar was jullie trefpunt?
Hadden we niet.
Waar was jullie trefpunt? - Dat hadden we niet.
Niet eens een trefpunt?
Waarom zijn jullie overdag hier gekomen?
Dat doet er toch niet meer toe.
Luister goed.
U bent niet meer in Cuba.
Ik ben kolonel in het Boliviaanse leger.
U ontsnapte in Congo en Venezuela, maar niet in Bolivia.
Je avonturen eindigen hier, gore buitenlander.
Rust wat.
Morgen laten we je wond bekijken in Vallegrande.
Zorg dat je er goed uitziet.
Veel mensen willen een foto van je nemen.
Misschien moeten we je scheren.
Vuile klootzak.
Breng de doden hier en laat ze achter. Snel.
Dat is niet goed.
Zoiets doe je niet met doden.
Wil je een trekje?
Bedankt.
Hoe is Cuba?
Cuba gaat vooruit.
Hebben ze er een godsdienst?
Ja, er zijn godsdiensten.
Maar communisten geloven toch niet in God?
Nou...
Cuba kent geen officiële godsdienst, maar veel mensen geloven in God.
Gelooft u nergens in?
Jawel, ik geloof in de mensheid.
Ben je getrouwd? - Nee.
En u? - Ja.
Kinderen?
Ik heb er vijf. - Vijf?
Drie meisjes en twee jongens.
Nog een trekje?
Hoe heet je? - Eduardo.
Maak me los, Eduardo.
Luister. Che wil dat ik 'm losmaak.
Wat? - Hij wil dat ik 'm losmaak.
Ben je gek. Ze zouden ons vermoorden.
Ik wil niet meer naar binnen. Ga jij maar.
Dag 341 9 oktober 1967
Waar denkt u aan, commandant?
Waar kom je vandaan? - Van Cuba.
Ik spreek niet met verraders.
Goed, u praat niet met verraders.
Luister naar wat ik te zeggen heb.
U hebt m'n oom laten fusilleren.
Is 't niet hard, commandant?
U hier in de jungle, en Fidel in Havana aan het eten in El Nacional.
Kunt u zich dat voorstellen?
Waarom dacht u dat uw ideeën hier zouden aanslaan?
Wij hebben onze revolutie al gehad.
Nooit gehoord van de hervorming van 1952?
Ja, die is verraden door Barrientos. Nu hebben jullie een militaire dictatuur.
Hebt u gezien hoe uw boeren leven?
Als de boeren 't zo slecht hebben, waarom hebben ze jou dan uitgeleverd?
Misschien geloofden ze jullie leugens.
Misschien wilden ze jullie hier niet.
Ja, kan zijn...
of onze mislukking schudt ze wakker.
Kapitein, telefoon voor kolonel Zenteno.
Ik zei dat hij weg was. Ze vroegen naar de hoogste officier.
Bravo Uno.
Dit is kapitein Ramírez.
Herhaal, alstublieft.
Bevel 600. Ik waarschuw de kolonel.
Zet 'm daar.
Neem een foto. Gewoon hier drukken.
Zo kunt u roken.
Lach naar het vogeltje.
Stop daar.
Een bericht van de hoogste commandant.
Er is een bevel 600.
Goed. Ik ga naar Vallegrande. Ik stuur een helikopter om 14:00 uur.
Zorg dat het lichaam klaar is.
Ja, meneer.
Rijden.
Jullie mogen vanaf hier schieten. Niet hoger.
Luister goed. Ik heb twee vrijwilligers nodig.
Nog iemand?
Sergeant, laat mij 't doen.
Schiet niet hoger dan de nek.
Kom.
Kom mee.
Ga zitten.
Schiet dan... Doe 't.
Ripped en bewerkt door relentless